Omurga füzyonunda kemik grefti türleri: otogreft, allogreft, DBM ve sentetik greftler

Bu yazı, füzyonda kullanılan dört ana grup olan otogreft, allogreft, demineralize kemik matriksi (DBM) ve sentetik greftleri biyolojik özellikleri ve yayımlanmış kanıtlarla birlikte ele alıyor. Son bölümde ürün değerlendirme ve satın alma sürecinde dikkat edilmesi gereken noktalar özetleniyor.

Füzyonda greftten beklenen üç biyolojik özellik

Bir greftin füzyona katkısı üç özellik üzerinden değerlendirilir. Osteojenez, greftin içinde yeni kemik yapabilen canlı hücrelerin bulunmasıdır. Osteoindüksiyon, çevredeki hücreleri kemik yapan hücrelere dönüşmeye yönlendiren biyolojik sinyalleri ifade eder. Osteokondüksiyon ise yeni kemiğin üzerinde büyüyebileceği bir iskelet yapı sağlanmasıdır.

Omurga füzyonunda kullanılan greft malzemelerini inceleyen bir derleme, otogreftin bu üç özelliği birlikte taşıdığını ve bağışıklık reaksiyonuna yol açmadığını belirtir [1]. Posterolateral lomber füzyondaki greft seçeneklerini inceleyen sistematik derleme de ideal greft seçeneğinin osteokondüktif, osteoindüktif ve osteojenik özellikleri bir arada sunan bir malzeme kombinasyonu olması gerektiği sonucuna varır [6]. Diğer greft türleri bu özelliklerden yalnız bir kısmını taşır. Bu nedenle literatürde greftlerin tek başına kullanımının yanında, örneğin otogreftin bir yardımcı malzemeyle birlikte kullanıldığı kombinasyonlar da geniş biçimde incelenmiştir [6].

Otogreft

Otogreft, hastanın kendi kemiğinden alınan grefttir ve uzun süre lomber füzyonda altın standart kabul edilmiştir [6]. Canlı hücre içermesi ve hastanın kendi dokusu olması, onu biyolojik açıdan en eksiksiz seçenek yapar [1]. Buna karşılık alınabilecek miktar sınırlıdır ve greftin alınması ek cerrahi işlem gerektirebilir. Bu sınırlamalar, aşağıdaki iki kaynak arasındaki seçimi belirler.

İliak kemik grefti

İliak kanattan alınan greft, otogreftin klasik kaynağıdır. Lomber füzyonda iliak kemik greftini lokal otogreft ve allogreftle karşılaştıran sistematik derleme, füzyon oranları, ağrı ve fonksiyon sonuçları bakımından düşük düzeyde kanıtla fark bulmamıştır [2]. Aynı derlemede donör alan ağrısı ile hematom ya da seroma iliak greft grubunda daha sık görülmüş, greft alımı sonrası donör alan ağrısı yüzde 16,7–20 aralığında bildirilmiştir [2]. İliak greft alımında tek kesili orta hat yaklaşımının, iki kesili geleneksel yaklaşıma göre iliak bölgede daha düşük ağrı skorlarıyla ilişkili olduğu da gösterilmiştir [3].

Lokal otogreft

Lokal otogreft, dekompresyon sırasında çıkarılan lamina ve faset gibi yapılardan elde edilen kemiktir ve ayrı bir donör alan gerektirmez. Lomber dejeneratif hastalıkta enstrümantasyonlu füzyonu inceleyen sistematik derleme, lokal kemiğin iliak greft kadar güvenli ve etkili olduğu sonucuna varmıştır [3]. Lokal kemik kullanılan hastalarda donör alana bağlı komplikasyon bildirilmemiştir [3]. Lokal kemiğin miktarı ise yapılan dekompresyonun genişliğine bağlıdır ve çok seviyeli füzyonlarda tek başına yetmeyebilir.

Allogreft

Allogreft, kadavradan ya da canlı vericiden elde edilen insan kemiğidir ve hastadan greft alınmasını gerektirmez [1]. İşleme sürecinde canlı hücreler uzaklaştırıldığı için osteojenik özelliği yoktur; esas olarak osteokondüktif bir iskelet sağlar. Lomber dejeneratif hastalıkta allogreft ve DBM'yi inceleyen sistematik derlemede allogreft ile füzyon oranı enstrümantasyonsuz işlemlerde yüzde 58–68, enstrümantasyonlu işlemlerde yüzde 68–98 aralığında bildirilmiştir [4]. Allograft olarak da yazılan bu grup, SUT'ta ayrı bir ürün grubu listesinde yer alır.

Demineralize kemik matriksi (DBM)

DBM, allogreft kemiğin asitle işlenerek mineral içeriğinin uzaklaştırılmasıyla elde edilen organik matristir ve osteoindüktif özellik taşır [1]. Aynı sistematik derlemede DBM ile füzyon oranı enstrümantasyonsuz işlemlerde yüzde 83, enstrümantasyonlu işlemlerde yüzde 60–100 aralığında bulunmuştur [4]. Yazarlar, enstrümantasyonlu füzyonlarda allogreft ve DBM'nin benzer sonuçlar verdiğini, ancak çalışmalar arasındaki büyük farklılıklar nedeniyle anlamlı bir sonuca varılamadığını belirtir [4]. DBM ürünleri farklı taşıyıcılar ve formlarla sunulduğu için ürünler arasında doğrudan karşılaştırma yapılırken bu fark dikkate alınmalıdır.

Sentetik greftler

Sentetik kemik grefti grubu; hidroksiapatit, beta-trikalsiyum fosfat (β-TCP), kalsiyum sülfat ve bunların kombinasyonları gibi seramik temelli malzemeleri kapsar. Bu malzemeler üretilebilir, raf ömrü uzundur ve insan dokusu içermediği için doku bankasına bağlı değildir [1]. Sentetik greftleri otogreft ve allogreftle karşılaştıran sistematik derlemede, lomber dejeneratif hastalıkta füzyon, fonksiyonel sonuçlar ve komplikasyonlar bakımından gruplar arasında fark bulunmamış; yalnız bir çalışmada hidroksiapatit greftinde daha yüksek emilim bildirilmiştir [5]. Servikal çalışmalarda ise bazı sentetik malzemelerde daha düşük füzyon oranı ile greft parçalanması ve çökmesi riskinin daha yüksek olduğu görülmüştür [5].

Aynı derleme, sentetik malzemelerle ilgili kanıtın kalitesini düşük ya da yetersiz olarak değerlendirir [5]. Yazarlara göre bu malzemelerin kullanımına dair kesin sonuç ve öneriler, kanıtın sınırlılıkları göz önünde tutularak temkinle yapılmalıdır [5]. Derlemeye alınan çalışmalarda sentetik malzemeler hem tek başına hem de otogreft ya da allogreftle birlikte kullanılmıştır [5]. Hangi malzemenin hangi kombinasyonla kullanılacağı ise füzyonun seviyesine, yaklaşıma ve hastanın kemik kalitesine göre cerrah tarafından belirlenir.

Kemik grefti çeşitlerinin karşılaştırması

Ameliyathane ve satın alma ekiplerinden sık gelen «otogreft nedir, allogreft nedir, aralarındaki fark ne» sorularının yanıtı, greftlerin biyolojik özellikleri yan yana konduğunda netleşir. Aynı şekilde «kemik matriksi nedir» sorusu da DBM'nin allogreftten nasıl elde edildiği bilindiğinde kolayca yanıtlanır. Aşağıdaki liste, yukarıdaki bölümlerde kaynaklarıyla aktarılan bilgileri özetler. Liste bir seçim kılavuzu değildir; greft seçimi vaka bazında cerrahın kararıdır.

• Otogreft (iliak / lokal) — Kaynak: Hastanın kendi kemiği; Osteojenik: Var; Osteoindüktif: Var; Osteokondüktif: Var; Öne çıkan sınırlılık: Sınırlı miktar; iliak greftte donör alan ağrısı [2]
• Allogreft — Kaynak: Kadavra ya da canlı verici; Osteojenik: Yok; Osteoindüktif: Sınırlı; Osteokondüktif: Var; Öne çıkan sınırlılık: Doku bankası kaynağına bağlılık
• DBM — Kaynak: İşlenmiş allogreft; Osteojenik: Yok; Osteoindüktif: Var; Osteokondüktif: Taşıyıcıya bağlı; Öne çıkan sınırlılık: Ürünler arası farklılık [4]
• Sentetik (HA, β-TCP vb.) — Kaynak: Üretilmiş seramik; Osteojenik: Yok; Osteoindüktif: Yok; Osteokondüktif: Var; Öne çıkan sınırlılık: Kanıt kalitesi düşük [5]

Satın alma ve ameliyathane açısından dikkat edilecekler

Greft ürünlerinin değerlendirilmesinde klinik tercih kadar kayıt ve geri ödeme bilgisi de önemlidir. Allogreftler SUT'ta EK-3N-1 Allogreft Ürün Grubu Listesi (102 kayıt), hayvan kaynaklı greftler ise EK-3N-2 Xenogreft Ürün Grubu Listesi (20 kayıt) altında yer alır. Bazı kalemlerde belirli bir dönemde karşılanacak adet sınırı gibi açıklama notları bulunur. Bu notlar, vaka planlaması ve faturalama sırasında birlikte değerlendirilmelidir.

Ürün dosyası hazırlanırken greftin formu (granül, macun ya da şerit), hacim seçenekleri, saklama koşulları ve kullanım talimatı teknik şartnameyle birlikte kontrol edilmelidir. Greftin hangi kafes ve enstrümantasyon sistemiyle kullanılacağı da interbody füzyon uygulamalarında hazırlık sürecini etkiler. Medyan Grup'un kemik greftleri ürün grubu ve ürünlere ait teknik şartnameler ilgili sayfalarda yer alır. Greft seçiminin kendisi ise her zaman vakanın klinik özelliklerine göre cerrah tarafından yapılır.

Kaynaklar

Literatür taraması: PubMed, 27.10.2026. Sayısal veriler yayın özetlerinden aktarılmıştır.

1. D'Souza M, Macdonald NA, Gendreau JL, Duddleston PJ, Feng AY, Ho AL. Graft materials and biologics for spinal interbody fusion. Biomedicines. 2019;7(4):75. doi:10.3390/biomedicines7040075 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31561556/
2. Tuchman A, Brodke DS, Youssef JA, et al. Iliac crest bone graft versus local autograft or allograft for lumbar spinal fusion: a systematic review. Global Spine J. 2016;6(6):592-606. doi:10.1055/s-0035-1570749 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27556001/
3. France JC, Schuster JM, Moran K, Dettori JR. Iliac crest bone graft in lumbar fusion: the effectiveness and safety compared with local bone graft, and graft site morbidity comparing a single-incision midline approach with a two-incision traditional approach. Global Spine J. 2015;5(3):195-206. doi:10.1055/s-0035-1552985 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26131386/
4. Buser Z, Brodke DS, Youssef JA, et al. Allograft versus demineralized bone matrix in instrumented and noninstrumented lumbar fusion: a systematic review. Global Spine J. 2018;8(4):396-412. doi:10.1177/2192568217735342 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29977726/
5. Buser Z, Brodke DS, Youssef JA, et al. Synthetic bone graft versus autograft or allograft for spinal fusion: a systematic review. J Neurosurg Spine. 2016;25(4):509-516. doi:10.3171/2016.1.SPINE151005 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27231812/
6. Morris MT, Tarpada SP, Cho W. Bone graft materials for posterolateral fusion made simple: a systematic review. Eur Spine J. 2018;27(8):1856-1867. doi:10.1007/s00586-018-5511-6 · https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29445947/