Fonksiyonel hastalıklar (epilepsi cerrahisi, Parkinson DBS)

Fonksiyonel nöroşirürji, ilaç tedavisine dirençli epilepsi ve Parkinson hastalığı gibi hareket bozukluklarında beyin fonksiyonunu düzenlemeyi amaçlayan cerrahi yöntemleri kapsar. Epilepsi cerrahisinde nöbet odağının çıkarılması ya da bağlantılarının kesilmesi, hareket bozukluklarında derin beyin stimülasyonu (DBS) temel yaklaşımlardır. Bu sayfa endikasyon gruplarını, cerrahi seçenekleri, hedeflemede kullanılan cihaz kategorilerini ve ilgili SUT listelerini hekimler için özetler.

Tanım ve endikasyon grupları

Mezial temporal lob epilepsisi; etiyoloji, semiyoloji, görüntüleme ve elektrofizyolojik özellikleriyle lateral temporal lob epilepsisinden ayrılan bir klinik antitedir ve temporal lob epilepsilerinin büyük kısmını oluşturur. Tarihsel olarak Hughlings Jackson'ın «unsinat nöbetler» tanımıyla başlayan kavram, Penfield ve Jasper'ın intraoperatif uyarım çalışmalarıyla doğrulanmıştır. İlaç tedavisine dirençli olgularda cerrahi değerlendirme gündeme gelir.

Derin beyin stimülasyonu, implante edilebilir pil teknolojisinin kronik olarak yerleştirilen derin elektrotlarla birleştirilmesiyle 1990'larda klinik kullanıma girmiştir. Yaklaşımın kökeni motor korteksin elektriksel haritalanmasına ve 1950'lerdeki intraoperatif uyarım çalışmalarına dayanır. 1970'lerden itibaren kronik stimülasyon ağrı, hareket bozuklukları ve epilepside kullanılmıştır.

Klinik bulgular ve tanısal değerlendirme

Cerrahi değerlendirmeye yönlendiren temel bulgular ilaca dirençli nöbetler ile tremor, rijidite ve bradikinezi gibi motor belirtilerdir. Epilepsi cerrahisi öncesinde nöbet odağının belirlenmesi için nörogörüntüleme ve elektrofizyolojik inceleme birlikte kullanılır; invaziv kayıt gereken olgularda kraniyal elektrotlar yerleştirilir. DBS adaylarının değerlendirmesi nöroloji ve nöroşirürji ekiplerinin birlikte yürüttüğü multidisipliner bir süreçtir.

Cerrahi yaklaşım seçenekleri

Medikal tedaviye dirençli mezial temporal lob epilepsisinde temporal lobektomi ve lazer interstisyel termal tedavi (LITT) seçenekler arasındadır. Rezektif girişimlerin yanında korpus kallozotomi, hemisferektomi ve subpial insizyon gibi bağlantı kesici yöntemler de uygulanır. Selektif amigdalohipokampektomi, mezial yapılara yönelik daha sınırlı bir rezeksiyon seçeneğidir.

DBS'de elektrotlar stereotaktik planlamayla hedef çekirdeğe yerleştirilir ve subkütan implante edilen bir stimülatöre bağlanır. Hedeflemede görüntü rehberliği ve intraoperatif fonksiyonel izlem birlikte kullanılır. Rezektif epilepsi cerrahisinde de fonksiyonel alanların korunması için kortikal haritalama ve nöromonitorizasyondan yararlanılır.

İlgili cihaz ve implant kategorileri

Hedefleme ve görüntü rehberli cerrahi için nöronavigasyon, fonksiyonel yolların izlenmesi için nöromonitorizasyon kategorileri bu endikasyonla ilişkilidir. Kraniyotomi aşamasında kullanılan sistemler tur motoru (kraniotomi) kategorisinde yer alır. DBS elektrotları ve stimülatörleri için sitede tanımlı bir ürün kategorisi bulunmamaktadır.

İlgili SUT listeleri

EK-3E-2 Beyin Cerrahisi (Kraniyal) Tıbbi Malzeme Listesi «Beyin pilleri» grubunda tek ve çift çıkışlı implante edilebilir beyin stimülatörlerini, «Kranial elektrofizyolojik çalışma / haritalama» grubunda DBS için elektrot kılavuz tüpü, direkt sinir stimülasyon probu ve epidural elektrotları tanımlar; vagal sinir stimülatörü kalemleri de aynı listededir (yürürlük 13.12.2025). İntraoperatif nöromonitorizasyonun ayrıca faturalandırılabildiği işlemleri gösteren EK-2D-4 listesinde ekstratemporal rezeksiyonlar, hemidekortikasyon, hemisferektomi, korpus kallozotomi, selektif amigdalohipokampektomi, subpial insizyon ve serebral lobektomi yer alır. SUT eşleştirmesi bilgi amaçlıdır; kesin eşleşme ÜTS kaydı ve tebliğdeki koşullara göre yapılır.