Beyin tümörleri (gliom, meningiom, hipofiz vb.)

Beyin tümörleri, beyin dokusundan (gliom), beyin zarlarından (meningiom) ya da hipofiz bezinden (adenom) gelişen iyi veya kötü huylu kitleleri kapsar; başka organlardan beyne yayılan metastatik tümörler de bu gruptadır. Sınıflama, 2021'de yayımlanan beşinci baskı Dünya Sağlık Örgütü merkezi sinir sistemi tümörleri sınıflamasıyla (WHO CNS5) histolojik ve moleküler bulguların birlikte değerlendirilmesine dayanır. Bu sayfa başlıca tümör gruplarını, tanısal yaklaşımı, cerrahi seçenekleri ve cerrahide kullanılan cihaz kategorilerini hekimler için özetler.

Tanım ve sınıflama

WHO CNS5 sınıflaması moleküler tanının rolünü genişletmiş, yeni tümör tip ve alt tipleri tanımlamış, adlandırma ve derecelendirmede değişiklikler getirmiş ve bütünleşik (entegre) tanı yaklaşımını öne çıkarmıştır. Glioblastom, erişkinlerde en sık görülen primer malign beyin tümörüdür; IDH mutasyon durumu ve MGMT promotör metilasyonu test edilmesi önerilen belirteçlerdir. Gliomların derecelendirmesi ve alt tiplendirmesi bu nedenle patoloji raporundaki moleküler bulgularla birlikte yorumlanır.

Meningiomlar beyin ya da omurilik zarlarından köken alır ve WHO sınıflamasında üç dereceye ayrılır; çoğu benign derece 1 tümördür. Hipofiz adenomları ön hipofiz kaynaklı, çoğunlukla indolent ve benign tümörlerdir ve boyuta göre mikroadenom (10 mm altı), makroadenom (10 mm ve üzeri) ve dev adenom (40 mm üzeri) olarak sınıflanır. İşleve göre hormon salgılayan ve salgılamayan adenomlar ayrılır; salgılamayan adenomlar kitle etkisiyle hormon eksikliği ve görme bozukluğuna yol açabilir.

Klinik bulgular ve tanısal değerlendirme

Klinik tablo tümörün yerleşimine göre değişir; özellikle sabahları belirginleşen baş ağrısı, nöbet, motor defisit, konuşma veya görme bozukluğu ile kişilik ve bilişsel değişiklikler başlıca bulgulardır. Hipofiz tümörlerinde hormonal bozukluklar ve görme alanı defektleri tabloya eklenir. Tanıda MR temel yöntemdir; meningiomda beyin MR'ı altın standart görüntüleme olarak kabul edilir ve kesin tanı histopatolojik ve moleküler incelemeyle konur.

Cerrahi yaklaşım seçenekleri

Tedavi tümörün türüne ve yerleşimine göre cerrahi rezeksiyon, radyoterapi ve kemoterapiyi içerebilir. Küçük ve asemptomatik meningiomlarda izlem bir seçenektir; semptomatik ya da hızlı büyüyen tümörlerde cerrahi, StatPearls derlemesinde en iyi tedavi seçeneği olarak tanımlanır. Hipofiz adenomlarının yönetimi endokrinoloji, nöroşirürji, oftalmoloji ve radyasyon onkolojisinin birlikte çalıştığı multidisipliner bir yaklaşım gerektirir; cerrahide transsfenoidal mikroskopik ya da endoskopik yol kullanılır.

Cerrahide nöronavigasyon rezeksiyon sınırlarının belirlenmesine, intraoperatif nöromonitorizasyon (İONM) fonksiyonel yolların korunmasına yardımcı olur. İONM; SEP, MEP, BAEP ve VEP gibi uyarılmış potansiyelleri, EEG'yi ve EMG'yi kapsar ve multimodal kullanımı kalıcı nörolojik hasarın önlenmesinde etkili bir yol olarak önerilir. Tümör dokusunun fragmantasyonu ve aspirasyonunda ultrasonik cerrahi aspiratörlerden yararlanılır.

İlgili cihaz ve implant kategorileri

Görüntü rehberli cerrahi için nöronavigasyon, fonksiyonel yolların izlenmesi için nöromonitorizasyon ve tümör dokusunun fragmantasyonu için ultrasonik aspiratör kategorileri bu endikasyonla ilişkilidir. Kraniyotomi aşamasında kullanılan yüksek devirli sistemler tur motoru (kraniotomi) kategorisinde, dura kapatılmasına yönelik ürünler ise dural kapatıcı kategorisinde listelenir. Ürün seçimi cerrahın değerlendirmesine ve ürünün kullanım kılavuzundaki endikasyonlara bağlıdır.

İlgili SUT listeleri

İntraoperatif nöronavigasyonun ayrıca faturalandırılabildiği işlemler EK-2D-5 listesinde yer alır; listede glial tümör eksizyonu, yüzeyel ve derin metastatik beyin tümörleri, konveksite, kaide, sellar ve parasellar tümörler, transsfenoidal hipofizektomi ve endoskopik hipofiz cerrahisi gibi işlemler bulunur (sitedeki yürürlük tarihi 25.12.2021). İntraoperatif nöromonitorizasyonun ayrıca faturalandırılabildiği işlemler EK-2D-4 listesindedir. Ultrasonik cerrahi aspiratör setleri, nöromonitorizasyon setleri ve kraniyotomi motor uçları EK-3E-2 listesinde tanımlıdır (yürürlük 13.12.2025). SUT eşleştirmesi bilgi amaçlıdır; kesin eşleşme ÜTS kaydı ve tebliğdeki koşullara göre yapılır.