Dejeneratif disk hastalıkları (servikal, torakal, lomber fıtıklar)

Dejeneratif disk hastalığı, omurlar arasındaki disklerin yaşa ve yüklenmeye bağlı yıpranmasını; disk herniasyonu ise disk dokusunun taşarak sinir köküne veya omuriliğe bası yapmasını tanımlar. Lomber tutulum klinikte bel fıtığı, servikal tutulum boyun fıtığı olarak anılır ve tablo aksiyel ağrıdan radikülopati ve miyelopatiye uzanır. Bu sayfa anatomi ve sınıflama, değerlendirme, cerrahi seçenekler, ilgili implant kategorileri ve SUT listelerini hekimler için özetler.

Tanım ve anatomi

İntervertebral disk, su içeriği yüksek jel kıvamındaki nükleus pulpozus ile onu çevreleyen ve ağırlıklı olarak kollajen lamellerden oluşan anulus fibrozustan oluşur. Herniasyonda nükleus pulpozus yer değiştirerek geçen sinir köküne ya da omuriliğe bası yapabilir. Lomber disk herniasyonlarının büyük çoğunluğu L4-L5 ve L5-S1 seviyelerinde görülür.

Servikal omurga yedi omur ve sekiz çift servikal sinirden oluşur; servikal disk herniasyonu kök basısında radikülopatiye, omurilik basısında miyelopatiye yol açabilir. Torakal disk herniasyonlarında cerrahi yaklaşım, kostotransversektomi veya transtorasik yol gibi bölgeye özgü seçeneklerle ayrı planlanır. Dejeneratif süreç diskle sınırlı kalmaz; disk yüksekliği kaybı ve faset artropatisi spinal stenoz tablosuna katkıda bulunabilir.

Klinik bulgular ve tanısal değerlendirme

Klinik tablo aksiyel boyun veya bel ağrısı, ekstremiteye yayılan radiküler ağrı, duyu değişikliği ve kas gücü kaybını içerir. Omurilik basısında el becerisinde azalma ve yürüme bozukluğu miyelopatiyi düşündürür. Değerlendirmede MR temel yöntemdir ve klinik bulgular ile görüntülemedeki bası seviyesinin uyumu cerrahi planlamada belirleyicidir.

Tedavi ve cerrahi yaklaşım seçenekleri

Radiküler ağrıda ilk basamak çoğunlukla konservatif tedavidir. Dirençli ağrı veya nörolojik kayıp durumunda diskektomi uygulanır; lomber bölgede bu girişim çoğu zaman mikroskop eşliğinde mikrodiskektomi olarak yapılır. Diskektomiye segment instabilitesi ya da ileri dejenerasyon eşlik ediyorsa interbody füzyon gündeme gelir.

Servikal bölgede anterior ya da posterior dekompresyon uygulanır ve çoğu zaman füzyonla tamamlanır; anterior yolda diskektomi sonrası interbody kafes yerleştirilmesi (ACDF) bu grubun temel tekniğidir ve seçilmiş olgularda füzyon yerine disk protezi kullanılabilir. Lomber füzyon gereken olgularda interbody kafes posterior, transforaminal, lateral, oblik ya da anterior yaklaşımla yerleştirilebilir. Posterior yollar nöral retraksiyon ve paraspinal kas hasarı, anterior yollar ise abdominal ve vasküler yaklaşım komplikasyonları açısından değerlendirilir.

İlgili cihaz ve implant kategorileri

Servikal interbody kafesler ve servikal disk protezleri anterior servikal kategorisinde, lomber interbody kafesler ise interbody füzyon kategorisinde yer alır. Füzyonu desteklemek amacıyla kullanılan greft ürünleri kemik greftleri kategorisinde listelenir. Ürün seçimi cerrahın değerlendirmesine ve her ürünün kullanım kılavuzundaki seviye ve endikasyon koşullarına bağlıdır.

İlgili SUT listeleri

EK-3E-1 Omurga Cerrahisi Tıbbi Malzeme Listesi servikal ve lomber interbody kafesleri ile servikal ve lomber anterior disk protezlerini ayrı gruplar halinde tanımlar (yürürlük 13.12.2025). Listede titanyum, PEEK ve karbon kafesler ile rigid ve genişletilebilir (distractable/expandable) tipler ayrı kalemlerdir; lomber kafeslerde ALIF, PLIF ve TLIF tipleri de ayrı kalemler olarak yer alır. Greftler EK-3N-1 ve EK-3N-2 listelerinde bulunur. SUT eşleştirmesi bilgi amaçlıdır; kesin eşleşme ÜTS kaydı ve tebliğdeki koşullara göre yapılır.