Spondilolistezis (bel kayması) ve spinal instabilite

Spondilolistezis, bir omurun komşu omura göre öne, arkaya ya da yana yer değiştirmesidir ve halk arasında bel kayması olarak da anılır. Klinik açıdan en önemli olgular lomber omurga ile lumbosakral bileşkede görülür; tablo asemptomatik seyirden aksiyel ağrı, radiküler bulgular ve segment instabilitesine kadar uzanır. Bu sayfa sınıflama, tanısal değerlendirme, cerrahi yaklaşım seçenekleri, ilgili implant kategorileri ve SUT listelerini hekimler ve sağlık profesyonelleri için kılavuz düzeyinde özetler.

Tanım ve sınıflama

Spondilolistezis, bir omurun alttaki omura göre öne veya arkaya kayması ve buna bağlı segment instabilitesi olarak tanımlanır. Öne doğru yer değiştirme anterolistezis, arkaya doğru yer değiştirme retrolistezis olarak adlandırılır ve kayma omurganın her seviyesinde görülebilir. Nedenler doğumsal (konjenital), edinsel ve idiyopatik olarak gruplanır. Klinik pratikte pars interartikülaris defektine bağlı istmik form ile dejeneratif form ayrı ele alınır, çünkü cerrahi planlama bu ayrıma göre değişebilir.

Kaymanın derecesi lateral grafilerde Meyerding sınıflamasıyla derecelendirilir. Pars defektine bağlı olgular için BT tabanlı yeni derecelendirme sistemleri de önerilmiş ve Meyerding derecesiyle karşılaştırılmıştır. Derece tek başına cerrahi kararı belirlemez; klinik tablo, nörolojik bulgular ve instabilite bulgularıyla birlikte yorumlanır.

Klinik bulgular ve tanısal değerlendirme

Klinik tablo geniş bir yelpazede seyreder; bazı olgularda kayma rastlantısal bir görüntüleme bulgusudur, bazılarında ise belirgin fonksiyon kaybıyla birlikte nöral bası gelişir. Başlıca bulgular aksiyel bel ağrısı, alt ekstremiteye yayılan radiküler ağrı ve uzun mesafe yürüyüşte ortaya çıkan güçsüzlüktür. Doğal seyir değişkendir ve ilerleme büyük ölçüde altta yatan biyomekanik instabilite ile nöral basının derecesine bağlıdır.

Kayma derecesi ve segment hareketliliği direkt grafilerle değerlendirilir. Nöral yapıların basısı ile santral ve foraminal darlık MR ile, kemik anatomisi ve pars defekti gerektiğinde BT ile ortaya konur. Görüntüleme bulgusunun klinik tabloyla uyumu ayrıca değerlendirilmelidir, çünkü kayma tek başına semptomların nedeni olmayabilir.

Cerrahi yaklaşım seçenekleri

Cerrahi karar; klinik tablo, nörolojik bulgular, kayma derecesi ve instabilite bulguları birlikte değerlendirilerek verilir. Cerrahide dekompresyonla birlikte posterior vida sistemleri ve interbody füzyon uygulanır; kemik greftleri füzyonu destekler. Dejeneratif lomber spondilolistezde dekompresyon, füzyon ve enstrümantasyon tercihine ilişkin kanıt düzeyli öneriler Kuzey Amerika Omurga Derneği (NASS) kılavuzunda ele alınır.

Interbody füzyon farklı cerrahi koridorlardan yapılabilir ve her yaklaşımın kendine özgü avantajları ile riskleri vardır. Posterior yaklaşımlar tekal kese ve sinir kökü retraksiyonu ile paraspinal kas hasarı açısından sınırlıdır; anterior yaklaşımlar spinal kanaldan, kauda equinadan ve sinir köklerinden uzak durur ancak abdominal ve vasküler yaklaşım komplikasyonları taşır. Başlıca seçenekler şunlardır:

• PLIF ve TLIF: disk aralığına posterior ya da transforaminal koridordan ulaşılır; MI-TLIF bu tekniğin minimal invaziv uygulamasıdır.
• OLIF/ATP ve LLIF: disk aralığına oblik (antepsoas) ya da lateral koridordan ulaşılır.
• ALIF: anterior retroperitoneal yaklaşımla uygulanır, L4/L5 ve L5/S1 seviyelerine uygundur ve geniş implant yüzeyi ile lordozun düzeltilmesine olanak tanır.

İstmik spondilolistezde ALIF uygulanacaksa posterior fiksasyonla birleştirilmesi önerilir. Entegre plak-vida fiksasyonlu güncel ALIF kafeslerinde ek posterior stabilizasyon çoğu durumda gerekmeyebilir; bu karar implantın kullanım kılavuzundaki (IFU) endikasyon ve kombinasyon koşullarına göre verilmelidir. Yaklaşım seçiminde etkilenen seviye, kemik kalitesi ve sagital hizalanma da dikkate alınır.

İlgili cihaz ve implant kategorileri

Spondilolistezis cerrahisinde kullanılan cihazlar birkaç ana grupta toplanır; aşağıdaki bağlantılar yalnız kategori düzeyinde bilgi sunar. Interbody kafesler interbody füzyon kategorisinde, açık posterior vida-rod sistemleri torakolomber kategorisinde, perkütan sistemler ise minimal invaziv omurga cerrahisi başlığında yer alır. Otogreft dışındaki greft seçenekleri kemik greftleri kategorisinde listelenir. Ürün seçimi cerrahın klinik değerlendirmesine ve her ürünün kullanım kılavuzundaki endikasyonlara bağlıdır.

İlgili SUT listeleri

Bu endikasyonda kullanılan implantlar ağırlıklı olarak EK-3E-1 Omurga Cerrahisi Tıbbi Malzeme Listesi kapsamında yer alır (yürürlük 13.12.2025). Listede lomber interbody kafesler ALIF, PLIF ve TLIF tipine ve malzemeye göre ayrı kalemler olarak tanımlanmıştır; torakolomber posterior vida ve rodlar ile lomber perkütan posterior enstrümantasyon da ayrı gruplardır. Allogreft ve ksenogreft ürünleri EK-3N-1 ve EK-3N-2 listelerinde bulunur. SUT eşleştirmesi bilgi amaçlıdır; kesin eşleşme ürünün ÜTS kaydı ve tebliğdeki açıklama koşullarına göre yapılır.