Omurga travmaları (kırık ve çıkıklar)

Omurga travmaları; motorlu taşıt kazaları, düşmeler, rekreasyonel ve iş kazaları gibi çoğunlukla yüksek enerjili mekanizmalarla oluşan omur kırıklarını, çıkıkları ve bağ yaralanmalarını kapsar. Kırığın stabilitesi ve nörolojik tutulumun varlığı, konservatif tedavi ile dekompresyon ve stabilizasyon arasındaki seçimi belirler. Bu sayfa bölgesel sınıflamayı, değerlendirmeyi, cerrahi seçenekleri, ilgili implant kategorilerini ve SUT listelerini hekimler için özetler.

Tanım ve sınıflama

Servikal omurga kırıkları anatomik olarak C1, C2 ve subaksiyel omurga (C3–C7) olmak üzere üç grupta ele alınır. Servikal kırıklar travma hastalarında önemli bir mortalite ve hareket kaybı nedenidir ve servikal omurilik yaralanmalarının yaklaşık yarısından fazlasına kemik kırığı eşlik eder. Akut servikal omurga ve omurilik yaralanmalarının yönetimine ilişkin öneriler 2013'te güncellenen kılavuzda toplanmıştır.

Torakolomber bileşke (T10–L2), rijit torakal omurgadan daha hareketli lomber omurgaya geçiş bölgesi olması nedeniyle travmadan en sık etkilenen bölgedir. Bu bölgedeki yaralanmalar konus medullaris basısı yoluyla kalıcı nörolojik defisite yol açabilir. Yaralanmaların büyük kısmı yüksek hız ve yüksek enerjili mekanizmalarla oluşur.

Klinik bulgular ve tanısal değerlendirme

Şiddetli ağrı, hareket kısıtlılığı ve uyuşma, güç kaybı ya da pleji gibi nörolojik bulgular klinik tabloyu oluşturur. Travma hastasının ilk değerlendirmesi ATLS protokolüne göre yapılır ve bu protokolün morbidite ile mortaliteyi azalttığı bildirilmiştir. Kırık morfolojisi BT ile, nöral yapılar ve bağ yaralanmaları MR ile değerlendirilir.

Cerrahi yaklaşım seçenekleri

Stabil ve nörolojik tutulumu olmayan kırıklarda konservatif tedavi seçenektir. İnstabil kırıklarda ve nöral bası varlığında dekompresyon, gerektiğinde korpektomi ve posterior ya da anterior stabilizasyon uygulanır. Yaklaşım seçimi yaralanmanın seviyesine, morfolojisine, bağ kompleksinin durumuna ve nörolojik tabloya göre yapılır.

Servikal bölgede anterior yolda korpektomi sonrası ön kolon rekonstrüksiyonu ve anterior plak, posterior yolda vida-rod sistemleriyle stabilizasyon yapılabilir. Oksipitoservikal ve üst servikal yaralanmalarda posterior oksipitoservikal ve C1–C2 enstrümantasyonu gündeme gelir. Torakolomber bölgede posterior pedikül vida-rod sistemleri, ön kolon yetmezliğinde korpektomi kafesleriyle birlikte kullanılabilir.

İlgili cihaz ve implant kategorileri

Servikal korpektomi sistemleri ve anterior servikal implantlar anterior servikal, oksipitoservikal ve posterior servikal fiksasyon sistemleri posterior servikal kategorisinde yer alır. Torakolomber korpektomi kafesleri ve posterior vida-rod sistemleri torakolomber kategorisinde, vida yerleşiminin planlanmasına yönelik sistemler ise spinal navigasyon kategorisinde listelenir. Ürün seçimi cerrahın değerlendirmesine ve ürünün kullanım kılavuzundaki endikasyonlara bağlıdır.

İlgili SUT listeleri

Servikal ve torakolomber posterior ve anterior vida, rod, plak ve konnektörler ile servikal ve lomber korpektomi kafesleri EK-3E-1 Omurga Cerrahisi Tıbbi Malzeme Listesi kapsamındadır (yürürlük 13.12.2025). Halo traksiyon sistemleri ile eksternal tespit kalemleri de aynı listede yer alır. İntraoperatif nöromonitorizasyonun ayrıca faturalandırılabildiği işlemleri gösteren EK-2D-4 listesinde kraniyoservikal ve atlas-aksis artrodezi, posterior oksipitoservikal enstrümantasyon ve tek omurga korpektomisi bulunur. SUT eşleştirmesi bilgi amaçlıdır; kesin eşleşme ÜTS kaydı ve tebliğdeki koşullara göre yapılır.