Omurga deformiteleri (skolyoz, kifoz)

Omurga deformiteleri, omurganın yana (skolyoz) veya öne doğru (kifoz) anormal eğriliklerini kapsar. Çocukluk ve ergenlikte idiyopatik, erişkinde dejeneratif eğrilikler ön plandadır; izlem, konservatif tedavi ve cerrahi düzeltme arasındaki seçim eğriliğin tipine, büyüklüğüne ve büyümenin sürüp sürmediğine göre yapılır. Bu sayfa sınıflama, değerlendirme, tedavi seçenekleri, ilgili cihaz kategorileri ve SUT listelerini hekimler için özetler.

Tanım ve sınıflama

Skolyoz omurganın koronal (frontal) düzlemdeki sapmasıdır; kifoz ise sagital düzlemde öne doğru eğriliği ifade eder ve torakal bölgedeki fizyolojik kifozun aşırısı hiperkifoz olarak adlandırılır. Normal omurgada torakal kifoz ile servikal ve lomber lordoz bulunur ve eğriliğin biyomekaniğini omur gövdesi ile diskin şekli belirler. Torakal eğrilik kırk yaşından sonra belirgin biçimde artar ve bu artış kadınlarda daha hızlıdır.

Adölesan idiyopatik skolyoz, pediatrik skolyozun en sık görülen formudur ve 10–18 yaş grubunu etkiler. Tanım gereği nedeni bilinmez; sendromik, doğumsal ya da nöromüsküler bir durumla ilişkili değildir. Erişkinde ise dejeneratif skolyoz ve erişkin deformitesi ayrı bir klinik grup olarak ele alınır.

Klinik bulgular ve tanısal değerlendirme

Muayenede omuz ya da bel hizasında asimetri ve sırtta kamburluk görünümü deformitenin başlıca bulgularıdır. İleri olgularda ağrı ve solunum kısıtlılığı tabloya eklenebilir. Eğrilik ayakta çekilen grafilerde Cobb açısıyla ölçülür ve izlem aynı yöntemle sürdürülür.

Tedavi ve cerrahi yaklaşım seçenekleri

Adölesan idiyopatik skolyozda tedavi gözlem, korse ve fizyoterapötik skolyoza özgü egzersizlerden (PSSE) cerrahiye uzanan bir yelpazede planlanır. SOSORT'un 2016 kılavuzu, büyüme dönemindeki idiyopatik skolyozda korse ve PSSE başta olmak üzere konservatif tedaviye ilişkin önerileri bir araya getirir. Kılavuz, korse etkinliği ve PSSE konusunda yüksek kaliteli kanıtın birikmeye başladığını, ancak çalışma protokollerindeki heterojenliğin önerilerin genellenebilirliğini sınırladığını belirtir.

Cerrahi düzeltme ve stabilizasyon, posterior vida-rod sistemleriyle segmental enstrümantasyon üzerinden yapılır; büyümesi süren çocuklarda füzyonsuz yöntemler bir seçenek olabilir. Füzyonsuz yaklaşımlar arasında büyüme sürecinden yararlanarak eğriliği düzeltmeyi amaçlayan omur gövdesi gerdirme (VBT) ve büyüme (growing) rodları bulunur. Deformite cerrahisinde kalıcı nörolojik hasarın önlenmesine yönelik olarak multimodal intraoperatif nöromonitorizasyon önerilir.

İlgili cihaz ve implant kategorileri

Deformite cerrahisinde kullanılan posterior vida, rod ve konnektör sistemleri ile pediatrik ve füzyonsuz düzeltme sistemleri torakolomber kategorisinde yer alır. Vida yerleşiminin görüntü rehberliğinde planlanmasına yönelik sistemler spinal navigasyon, omurilik fonksiyonlarının izlenmesine yönelik sistemler nöromonitorizasyon kategorisinde listelenir. Ürün seçimi cerrahın değerlendirmesine ve her ürünün kullanım kılavuzundaki yaş ve endikasyon koşullarına bağlıdır.

İlgili SUT listeleri

Deformite cerrahisinde kullanılan implantlar EK-3E-1 Omurga Cerrahisi Tıbbi Malzeme Listesi kapsamındadır (yürürlük 13.12.2025). Listede torakolomber posterior vida, hook ve rodların yanı sıra skolyoz rodları, büyüme (growing) konnektörü, manyetik büyüme rodu ve kostal spinal distraksiyon sistemleri ayrı kalemler olarak yer alır. Bu kalemlerin bir kısmında bedelin karşılanması seviye sayısı, kemik yaşı veya eğrilik esnekliği gibi koşullara bağlanmıştır. Nöromonitorizasyon setleri aynı listenin «Diğer» grubunda bulunur.